اعمال شب جمعه

اعمال شب جمعه توسط بسیاری از معصومین سفارش شده است و برای انجام آن ثواب فراوانی نقل شده است در این بخش از تسکین به اعمال شب جمعه و فضیلت انجام آن پرداخته ایم.

اعمال شب جمعه

در این بخش تمام اعمال شب جمعه بررسی شده و تمام اعمال با روایت و سند معتبر نقل شده است. برای درک بهتر فضیلت شب جمعه را بخوانید تا پی به اجر و ثواب اعمال این شب عزیز ببرید.

ذکر مخصوص شب جمعه

از مهم ترین اعمال شب جمعه ذکر گفتن است مهم دکر های شب جمعه به شرح زیر است.

بسیار گفتن‏ «سبحان الله، و الله اکبر، و لا اله الا الله» و زیاد صلوات فرستادن، روایت شده: جمعه، شبش تابناک و روزش بس روشن‏ است، پس ذکر «سبحان الله، و الله اکبر، و لا اله الا الله» بگوئید و بر محمّد و آل محمّد بسیار صلوات فرستید.و در روایت دیگر آمده: که کمترین صلوات در این شب، صد مرتبه است، و هرچه بیشتر باشد بهتر است. 

از امام صادق علیه السّلام روایت شده: از اعمال شب جمعه: صلوات بر محمّد و آل محمّد در شب جمعه با هزار کار نیک برابر است و هزار گناه را پاک مى‏ کند و مقام انسان را هزار درجه بالا مى ‏برد و مستحب‏ است که پس از نماز عصر پنجشنبه تا آخر روز جمعه بر محمّد و آل محمّد بسیار صلوات فرستند.

 با سند صحیح از حضرت صادق علیه السّلام‏ روایت شده: هنگام عصر روز پنجشنبه فرشتگان از آسمان با قلمهاى طلا و صحیفه ‏هاى نقره فرودمى ‏آیند و در عصر پنجشنبه و شب‏وروز جمعه تا هنگام غروب خورشید جز صلوات بر محمّد و خاندان آن حضرت چیزى ننویسند.

و شیخ طوسى فرموده: از اعمال شب جمعه و روز پنجشنبه مستحبّ است فرستادن هزار صلوات بر محمّد و آل محمّد. و در آن بگوید:

اللهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ عَجِّلْ فَرَجَهُمْ وَ أَهْلِکْ عَدُوَّهُمْ مِنَ الْجِنِّ وَ الْإِنْسِ مِنَ الْأَوَّلِینَ وَ الْآخِرِینَ.

و گفتن این صلوات صد مرتبه از بعد از عصر پنجشنبه تا آخر روز جمعه فضیلت بسیار دارد. و نیز شیخ فرموده: مستحب است در آخر روز پنجشنبه به این صورت استغفار کنند:

أَسْتَغْفِرُ اللهَ الَّذِی لا إِلَهَ اِلّا هُوَ الْحَیُّ الْقَیُّومُ وَ أَتُوبُ إِلَیْهِ تَوْبَةَ عَبْدٍ خَاضِعٍ مِسْکِینٍ مُسْتَکِینٍ لا یَسْتَطِیعُ لِنَفْسِهِ صَرْفا وَ لا عَدْلا وَ لا نَفْعا وَ لا ضَرّا وَ لا حَیَاةً وَ لا مَوْتا وَ لا نُشُورا وَ صَلَّى اللهُ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ عِتْرَتِهِ الطَّیِّبِینَ الطَّاهِرِینَ الْأَخْیَارِ الْأَبْرَارِ وَ سَلَّمَ تَسْلِیما.

تلاوت چند سوره از قرآن

از اعمال شب جمعه تلاوت برخی از سوره های است که در روایات سفارش شده است. آنکه در شب جمعه این سوره ‏ها را بخواند که از براى هریک فوائد و ثواب بسیار روایت شده: بنى اسرائیل [اسراء] کهف، سه طس [شعراء و نمل و قصص] سجده، یسى، ص، احقاف، واقعه، حم سجده، حم دخان، طور، اقتربت، جمعه‏ و اگر فرصت نشد همه را تلاوت کند واقعه و سوره ‏هاى قبل از آن را انتخاب کند

ثواب خواندن برخی از سوره ها در شب جمعه

زیرا از امام صادق علیه السّلام روایت شده‏ هرکه در هر شب جمعه سوره «اسراء» را بخواند، نمى‏ میرد تا خدمت حضرت قائم (عج) رسد و از اصحاب آن حضرت گردد و هرکه در هر شب جمعه سوره «کهف» را بخواند، نمى‏ میرد مگر شهید و خداوند او را در قیامت با شهیدان محشور مى‏ کند و در قیامت همراه ایشان‏ نگاهش مى ‏دارد و هرکه در شب جمعه سوره ‏هاى شعراء و نمل و قصص را تلاوت کند،

از دوستان خدا گشته و در امان و حمایت حق تعالى قرار مى‏ گیرد و نیز در دنیا دچار فقر و تنگدستى نمى‏ شود و خدا در آن جهان چندان از بهشت به او عطا کند که خشنود شود و بلکه افزون بر خشنودى ‏اش بر او کرامت نماید، و صد زن زیبا چشم از زنان دلرباى بهشت را به همسرى او در آورد و هرکه در شب جمعه سوره سجده را بخواند خدا در قیامت نامه اعمالش را به دست راست او دهد و در حسابرسى اعمال بر او آسان گیرد. و از دوستان محمّد و خاندان او باشد.

و به سند معتبر از امام باقر علیه السّلام روایت شده: هرکس هر شب جمعه سوره «ص» را قرائت کند، از خیر این جهان و جهان دیگر آن اندازه به او ببخشند که جز به پیامبرى مرسل یا فرشته ‏اى مقرّب نبخشیده و او را با هرکس از اهل خانه ‏اش که بخواهد وارد بهشت کنند، حتى خدمتکارى که به او خدمت کرده باشد، هرچند از خانواده او به حساب نیاید و در حدّ شفاعت او نباشد.

و از امام صادق علیه السّلام روایت شده:از اعمال شب جمعه آنست که در شب جمعه یا روز جمعه سوره «احقاف» را بخواند، در دنیا دچار بیم و هراس نشود و در روز قیامت‏ از وحشت و ترس در امان باشد.

و هرکه در شب جمعه سوره واقعه را بخواند، خدا او را دوستش بدارد و او را محبوب تمام مردم کند، و در دنیا دچار بدحالى و تنگدستى نشود و آفتى از آفات دنیا به او نرسد، و از دوستان حضرت امیرالمؤمنین علیه السّلام باشد و این سوره مخصوص‏ امیرالمؤمنین علیه السّلام است. .

و روایت شده: هرکه سوره «جمعه» را در هر شب جمعه تلاوت کند کفاره اعمال او از این جمعه تا جمعه‏ دیگر خواهد بود. و نیز همین فضیلت براى کسى‏ که در هر شب جمعه و بعد از ظهر و عصر جمعه سوره «کهف» را بخواند وارد شده است.

نماز شب جمعه

از جمله اعمال شب جمعه به پا داشتن نماز مخصوص این شب است.آگاه‏ باش که براى شب جمعه نمازهاى بسیارى وارد شده.

اوّل: نماز حضرت امیرالمؤمنین علیه السّلام

دوّم: دو رکعت نماز که در هر رکعت، «حمد» و پانزده مرتبه سوره «زلزال» در روایت است: هرکه این نماز را بجا آورد، خدا او را از عذاب قبر و هول‏وهراس قیامت‏ ایمن کند.

سوّم: آنکه در شب جمعه در رکعت اوّل نماز مغرب و رکعت اوّل نماز عشاء سوره «جمعه» و در رکعت دوّم نماز مغرب‏ سوره «توحید» و در رکعت دوم عشا سوره «اعلى» را بخواند.

ترک اعمالی که یاد خدا نباشد

 

از اعمال شب جمعه ترک شعر و نظیر ان است.  خواندن شعر را در شب جمعه ترک کند؛ زیرا در حدیث صحیح از امام صادق علیه السّلام روایت شده: براى شخص روزه‏ دار و شخص محرم و نیز در حرم خدا و در روز جمعه و در شب آن روایت کردن شعر مکروه‏ است.

راوى به حضرت عرض کرد: هرچندمعناى آن شعر مطلب حقى باشد، فرمود: هرچند شعر به حق باشد. و در حدیث معتبر از امام صادق علیه السّلام روایت شده: رسول خدا فرمود: هرکه در شب یا روز جمعه یک شعر بخواند، در آن شب‏ و روز بهره ‏اى از ثواب به غیر آن نداشته باشد. و براساس روایت معتبر دیگر، در آن شب و روز نمازش مورد قبول واقع نشود

[از آنجاکه شعر و خواندن آن مورد علاقه مردوزن، پیروجوان، عالم ‏و عامى و خلاصه تمام مردم است، شاید اصرار روایات بر ترک خواند شعر در شب‏ و روز جمعه به خاطر این باشد که اهل ایمان از قرائت قرآن و دعا و مستحبات شب و روز جمعه باز نمانند و ثوابهاى عظیم و بهره ‏هاى وافر الهى را از دست‏ ندهند. مترجم]

دعای شب جمعه

 

از اعمال شب جمعه میتوان به دعا متفاوتی اشاره نمود که سفارش شده در این شب خوانده شود برخی از دعای سفارش شده به شرح زیر است.

دعای در حق دیگران

از اعمال شب جمعهاین است که در حق مؤمنین بسیار دعا کند، چنان‏که حضرت زهرا علیها السّلام بسیار دعا مى‏ کرد و روایت شده اگر براى ده نفر از برادران مؤمن که از دنیا رفته باشند طلب آمرزش کند بهشت براى او واجب مى‏ شود.

دعای مخصوص شب جمعه

دعاهاى مخصوص شب جمعه‏ را بخواند که آن دعاها بسیار است و ما به ذکر برخى از آنها بسنده مى‏ کنیم: به سند صحیح از امام صادق علیه السّلام روایت شده: هرکس در شب جمعه در سجده آخر نافله شب این دعا را هفت بار، بخواند، هنگامى‏ که از آن فارغ شود، آمرزیده شده باشد. و اگر در هر شب این دعا را در سجده آخر نافله شب بخواند، بهتر است. و آن دعا این است:

اللهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ بِوَجْهِکَ الْکَرِیمِ وَ اسْمِکَ الْعَظِیمِ أَنْ تُصَلِّیَ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ أَنْ تَغْفِرَ لِی ذَنْبِیَ الْعَظِیمَ.

و از حضرت رسول صلّى الله علیه و آله روایت شده: هرکس در شب یا روز جمعه این دعا را، هفت بار بخواند، اگر در آن شب یا در آن روز از دنیا برود وارد بهشت مى‏ شود و آن دعا این است:

اللهُمَّ أَنْتَ رَبِّی لا إِلَهَ اِلّا أَنْتَ خَلَقْتَنِی وَ أَنَا عَبْدُکَ وَ ابْنُ أَمَتِکَ وَ فِی قَبْضَتِکَ وَ نَاصِیَتِی بِیَدِکَ أَمْسَیْتُ عَلَى عَهْدِکَ وَ وَعْدِکَ مَا اسْتَطَعْتُ أَعُوذُ بِرِضَاکَ مِنْ شَرِّ مَا صَنَعْتُ أَبُوءُ بِنِعْمَتِکَ [بِعَمَلِی‏] وَ أَبُوءُ بِذَنْبِی [بِذُنُوبِی‏] فَاغْفِرْ لِی ذُنُوبِی إِنَّهُ لا یَغْفِرُ الذُّنُوبَ اِلّا أَنْتَ.

شیخ طوسى و سیّد کفعمى و سیّد ابن باقى رحمهم الله فرموده ‏اند: در شب و روز جمعه و شب و روز عرفه مستحب‏ است دعاى اللهم من تعبّا… خوانده شود، ما آن را از کتاب «مصباح شیخ» نقل مى‏ کنیم و آن دعا این است:

اللهُمَّ مَنْ تَعَبَّأَ وَ تَهَیَّأَ وَ أَعَدَّ وَ اسْتَعَدَّ لِوِفَادَةٍ إِلَى مَخْلُوقٍ رَجَاءَ رِفْدِهِ وَ طَلَبَ نَائِلِهِ وَ جَائِزَتِهِ فَإِلَیْکَ یَا رَبِّ تَعْبِیَتِی وَ

اسْتِعْدَادِی رَجَاءَ عَفْوِکَ وَ طَلَبَ نَائِلِکَ وَ جَائِزَتِکَ فَلا تُخَیِّبْ دُعَائِی یَا مَنْ لا یَخِیبُ عَلَیْهِ سَائِلٌ [السَّائِلُ‏] وَ لا یَنْقُصُهُ

نَائِلٌ فَإِنِّی لَمْ آتِکَ ثِقَةً بِعَمَلٍ صَالِحٍ عَمِلْتُهُ وَ لا لِوِفَادَةِ مَخْلُوقٍ رَجَوْتُهُ أَتَیْتُکَ مُقِرّا عَلَى نَفْسِی بِالْإِسَاءَةِ وَ الظُّلْمِ،

مُعْتَرِفا بِأَنْ لا حُجَّةَ لِی وَ لا عُذْرَ أَتَیْتُکَ أَرْجُو عَظِیمَ عَفْوِکَ الَّذِی عَفَوْتَ [عَلَوْتَ‏] بِهِ [عَلَى‏] عَنِ الْخَاطِئِینَ

[الْخَطَّائِینَ‏] فَلَمْ یَمْنَعْکَ طُولُ عُکُوفِهِمْ عَلَى عَظِیمِ الْجُرْمِ أَنْ عُدْتَ عَلَیْهِمْ بِالرَّحْمَةِ فَیَا مَنْ رَحْمَتُهُ وَاسِعَةٌ وَ عَفْوُهُ

عَظِیمٌ یَا عَظِیمُ یَا عَظِیمُ یَا عَظِیمُ لا یَرُدُّ غَضَبَکَ اِلّا حِلْمُکَ وَ لا یُنْجِی مِنْ سَخَطِکَ اِلّا التَّضَرُّعُ إِلَیْکَ فَهَبْ لِی یَا

إِلَهِی فَرَجا بِالْقُدْرَةِ الَّتِی تُحْیِی بِهَا مَیْتَ الْبِلادِ،

وَ لا تُهْلِکْنِی غَمّا حَتَّى تَسْتَجِیبَ لِی وَ تُعَرِّفَنِی الْإِجَابَةَ فِی دُعَائِی وَ أَذِقْنِی طَعْمَ الْعَافِیَةِ إِلَى مُنْتَهَى أَجَلِی وَ لا

تُشْمِتْ بِی عَدُوِّی وَ لا تُسَلِّطْهُ عَلَیَّ وَ لا تُمَکِّنْهُ مِنْ عُنُقِی اللهُمَّ [إِلَهِی‏] إِنْ وَضَعْتَنِی فَمَنْ ذَا الَّذِی یَرْفَعُنِی وَ إِنْ

رَفَعْتَنِی فَمَنْ ذَا الَّذِی یَضَعُنِی وَ إِنْ أَهْلَکْتَنِی فَمَنْ ذَا الَّذِی یَعْرِضُ لَکَ فِی عَبْدِکَ أَوْ یَسْأَلُکَ عَنْ أَمْرِهِ،

وَ قَدْ عَلِمْتُ أَنَّهُ لَیْسَ فِی حُکْمِکَ ظُلْمٌ وَ لا فِی نَقِمَتِکَ عَجَلَةٌ وَ إِنَّمَا یَعْجَلُ مَنْ یَخَافُ الْفَوْتَ وَ إِنَّمَا یَحْتَاجُ إِلَى الظُّلْمِ

الضَّعِیفُ وَ قَدْ تَعَالَیْتَ یَا إِلَهِی عَنْ ذَلِکَ عُلُوّا کَبِیرا اللهُمَّ إِنِّی أَعُوذُ بِکَ فَأَعِذْنِی وَ أَسْتَجِیرُ بِکَ فَأَجِرْنِی وَ أَسْتَرْزِقُکَ

فَارْزُقْنِی وَ أَتَوَکَّلُ عَلَیْکَ فَاکْفِنِی وَ أَسْتَنْصِرُکَ عَلَى عَدُوِّی [عَدُوِّکَ‏] فَانْصُرْنِی وَ أَسْتَعِینُ بِکَ فَأَعِنِّی وَ أَسْتَغْفِرُکَ یَا

إِلَهِی فَاغْفِرْ لِی آمِینَ آمِینَ آمِینَ.

دعای کمیل

 

دعاى «کمیل» را بخواند که در فصل بعد خواهد آمد ان شاء الله [کمیل بن زیاد نخعى، از اصحاب امیرالمؤمنین علیه السّلام است که‏ حضرت به اصرار وى دعاى کمیل را انشاء و به او تعلیم فرمود]

سایر دعاهای سفارش شده

دعاى «اللهمّ یا شاهد کلّ نجوى» را که در شب عرفه هم خوانده‏ مى‏ شود، بخواند. این دعا نیز ان شاء الله تعالى خواهد آمد.

ده مرتبه بگوید:

یَا دَائِمَ الْفَضْلِ عَلَى الْبَرِیَّةِ یَا بَاسِطَ الْیَدَیْنِ بِالْعَطِیَّةِ یَا صَاحِبَ الْمَوَاهِبِ السَّنِیَّةِ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ خَیْرِ الْوَرَى سَجِیَّةً وَ اغْفِرْ لَنَا یَا ذَا الْعُلَى فِی هَذِهِ الْعَشِیَّةِ.

این ذکر شریف در شب عید فطر نیز خوانده مى‏ شود.

شیخ جعفر ابن احمد قمى رحمة الله در کتاب، عروس از امام صادق علیه السّلام روایت کرده: از اعمال شب جمعه این است هرکه ما بین دو رکعت نافله و فریصه صبح صد مرتبه بگوید:

سُبْحَانَ رَبِّیَ الْعَظِیمِ وَ بِحَمْدِهِ أَسْتَغْفِرُ اللهَ رَبِّی وَ أَتُوبُ إِلَیْهِ

سُبْحَانَ رَبِّیَ الْعَظِیمِ وَ بِحَمْدِهِ أَسْتَغْفِرُ اللهَ رَبِّی وَ أَتُوبُ إِلَیْهِ

خدا در بهشت خانه ‏اى براى او بنا کند. و شیخ طوسى و سید ابن طاووس و دیگران این دعا را ذکر کرده و گفته ‏اند: مستحب است در سحر شب جمعه این دعا خوانده شود:

اللهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ وَ هَبْ لِیَ الْغَدَاةَ رِضَاکَ وَ أَسْکِنْ قَلْبِی خَوْفَکَ وَ اقْطَعْهُ عَمَّنْ سِوَاکَ حَتَّى لا أَرْجُوَ وَ لا

أَخَافَ اِلّا إِیَّاکَ اللهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ وَ هَبْ لِی ثَبَاتَ الْیَقِینِ وَ مَحْضَ الْإِخْلاصِ وَ شَرَفَ التَّوْحِیدِ وَ دَوَامَ

الاسْتِقَامَةِ وَ مَعْدِنَ الصَّبْرِ وَ الرِّضَا بِالْقَضَاءِ وَ الْقَدَرِ یَا قَاضِیَ حَوَائِجِ السَّائِلِینَ یَا مَنْ یَعْلَمُ مَا فِی ضَمِیرِ الصَّامِتِینَ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ،

وَ اسْتَجِبْ دُعَائِی وَ اغْفِرْ ذَنْبِی وَ أَوْسِعْ رِزْقِی وَ اقْضِ حَوَائِجِی فِی نَفْسِی وَ إِخْوَانِی فِی دِینِی وَ أَهْلِی إِلَهِی

طُمُوحُ الْآمَالِ قَدْ خَابَتْ اِلّا لَدَیْکَ وَ مَعَاکِفُ الْهِمَمِ قَدْ تَعَطَّلَتْ اِلّا عَلَیْکَ وَ مَذَاهِبُ الْعُقُولِ قَدْ سَمَتْ اِلّا إِلَیْکَ فَأَنْتَ

الرَّجَاءُ وَ إِلَیْکَ الْمُلْتَجَأُ یَا أَکْرَمَ مَقْصُودٍ وَ أَجْوَدَ مَسْئُولٍ هَرَبْتُ إِلَیْکَ بِنَفْسِی یَا مَلْجَأَ الْهَارِبِینَ،

بِأَثْقَالِ الذُّنُوبِ أَحْمِلُهَا عَلَى ظَهْرِی لا أَجِدُ لِی إِلَیْکَ شَافِعا سِوَى مَعْرِفَتِی بِأَنَّکَ أَقْرَبُ مَنْ رَجَاهُ الطَّالِبُونَ وَ أَمَّلَ مَا

لَدَیْهِ الرَّاغِبُونَ یَا مَنْ فَتَقَ الْعُقُولَ بِمَعْرِفَتِهِ وَ أَطْلَقَ الْأَلْسُنَ بِحَمْدِهِ وَ جَعَلَ مَا امْتَنَّ بِهِ عَلَى عِبَادِهِ فِی کِفَاءٍ لِتَأْدِیَةِ

حَقِّهِ [أَنَالَ بِهِ حَقَّهُ‏] صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ وَ لا تَجْعَلْ لِلشَّیْطَانِ عَلَى عَقْلِی سَبِیلا وَ لا لِلْبَاطِلِ عَلَى عَمَلِی دَلِیلا.

و به هنگام طلوع صبح روز جمعه این دعا را بخواند:

أَصْبَحْتُ فِی ذِمَّةِ اللهِ وَ ذِمَّةِ مَلائِکَتِهِ وَ ذِمَمِ أَنْبِیَائِهِ وَ رُسُلِهِ عَلَیْهِمُ السَّلامُ وَ ذِمَّةِ مُحَمَّدٍ صَلَّى اللهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَ ذِمَمِ

الْأَوْصِیَاءِ مِنْ آلِ مُحَمَّدٍ عَلَیْهِمُ السَّلامُ آمَنْتُ بِسِرِّ آلِ مُحَمَّدٍ عَلَیْهِمُ السَّلامُ وَ عَلانِیَتِهِمْ وَ ظَاهِرِهِمْ وَ بَاطِنِهِمْ وَ أَشْهَدُ

أَنَّهُمْ فِی عِلْمِ اللهِ وَ طَاعَتِهِ کَمُحَمَّدٍ صَلَّى اللهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ.

روایت شده: هرکس پیش از نماز صبح روز جمعه سه مرتبه بگوید:

أَسْتَغْفِرُ اللهَ الَّذِی لا إِلَهَ اِلّا هُوَ الْحَیُّ الْقَیُّومُ وَ أَتُوبُ إِلَیْهِ.

گناهانش آمرزیده شود هرچند از حباب نشسته بر دریا بیشتر باشد

خوردن انار

از اعمال شب جمعه انار خوردن است، چنانکه امام صادق علیه السّلام در هر شب جمعه میل می‌فرمود، و اگر هنگام خوابیدن بخورد، شاید بهتر باشد، چه آنکه روایت شده: هرکه وقت خوابیدن انان بخورد تا صبح در جان خود ایمن خواهد بود. و سزاوار است هرگاه انار بخورد، در زیر آن دستمالى بگستراند که‏ هر دانه ‏اى از ان بیفتد جمع کرده و بعد بخودرد و بهتر است دیگرى را در آن انار شریک نسازد.